Alkol Reklamlarının Hukuki Açıdan Değerlendirilmesi

Alkollü içki reklamlarına ilişkin olarak 11 Haziran 2013 tarih ve 28674 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan 6487 Sayılı Bazı Kanunlar ile 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 2. Maddesi uyarınca alkollü içki reklamlarının her ne şekilde olursa olsun yapılması yasaklanmıştır.

MADDE 2 – 8/6/1942 tarihli ve 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanununun mülga 6 ncı maddesi aşağıdaki şekilde yeniden düzenlenmiştir.

MADDE 6 – Alkollü içkilerin her ne surette olursa olsun reklamı ve tüketicilere yönelik tanıtımı yapılamaz. Bu ürünlerin kullanılmasını ve satışını özendiren veya teşvik eden kampanya, promosyon ve etkinlik yapılamaz. Ancak, münhasıran alkollü içkilerin uluslararası düzeyde tanıtımına yönelik ihtisas fuarları ile bilimsel yayın ve faaliyetler düzenlenebilir. Alkollü içkileri üreten, ithal eden ve pazarlayanlar, her ne surette olursa olsun hiçbir etkinliğe ürünlerinin marka, amblem ya da işaretlerini kullanarak destek olamazlar. Açık alkollü içki satışı yapmaya ilişkin izin belgesi olan işletmelerde servis amaçlı materyallerde marka, amblem ve logo kullanılabilir. Televizyonlarda yayınlanan dizi, film ve müzik kliplerinde alkollü içkileri özendirici görüntülere yer verilemez.

Alkollü içkileri üretenler, ithal edenler ve pazarlayanlar her ne amaçla olursa olsun, teşvik, hediye, eşantiyon, promosyon veya bedelsiz olarak alkollü içki dağıtamazlar.

Alkollü içkiler, tüketilmek veya beraberinde götürülmek üzere on sekiz yaşını doldurmamış kişilere satılamaz veya sunulamaz.

On sekiz yaşını doldurmamış kişiler, alkollü içkilerin üretiminde, pazarlanmasında, satışında ve açık sunumunda istihdam edilemez. Yasal düzenlemeler uyarınca gerçekleştirilen eğitim amaçlı çalışmalar bu hükmün dışındadır.

Alkollü içkiler, otomatik satış makineleri ile satılamaz, her nevi oyun makineleri veya farklı yöntemlerle oyun ve bahse konu edilemez. Bu ürünler basın ve yayın yoluyla tüketicilere satılamaz ve posta ile satış yöntemi kullanılarak gönderilemez. Alkollü içkiler, 22:00 ila 06:00 saatleri arasında perakende olarak satılamaz.

Alkollü içkiler sunum izni verilen yerlerde açık olarak tüketilebilir ve bu yerlerde tesis sınırları dışında tüketilmek üzere alkollü içki satışı yapılamaz.

Alkollü içkiler, işletme dışından görülecek şekilde perakende olarak satışa arz edilemez.

İhraç amaçlı üretilenler hariç olmak üzere, Türkiye’de üretilen veya ithal edilen alkollü içkilerin ambalajları üzerine, zararlarını belirten Türkçe yazılı uyarı mesajları konulur. Uyarı mesajları resim, şekil veya grafik biçimlerinde de olabilir. Uyarı mesajlarını taşımayan alkollü içkiler satışa arz edilemez, satılamaz. Uyarı mesajlarının şekli, boyutu ve içeriği Sağlık Bakanlığının uygun görüşü alınarak Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından belirlenir.

Alkollü içkilerin marka, tanıtıcı ve ayırt edici hiçbir işareti, alkolsüz içki ve sair ürünlerde; alkolsüz içki ve sair ürünlerin marka, tanıtıcı ve ayırt edici hiçbir işareti de alkollü içkilerde kullanılamaz. Ancak, ihraç amaçlı üretilenlerde bu fıkra hükmü uygulanmaz.

İhraç amaçlı üretilenler hariç olmak üzere, alkollü içki kategorisindeki ürünlerin işlenmesi sonucunda, elde edilen alkolsüz içkilerde; içeriğinde alkol kalmış içeceklerin ambalajları üzerine içerdiği alkol miktarı, alkol tamamen alınmış ise alkolün tamamen alındığı hususu tüketiciler tarafından kolaylıkla okunabilecek şekilde yazılır.

Meskun mahaller ve konaklama yerleri hariç olmak üzere, otoyollardaki ve devlet karayollarındaki yapı ve tesislerde alkollü içki satışına ve tüketimine izin verilmez. Öğrenci yurtları, sağlık hizmeti verilen yerler, spor müsabakası yapılan stadyum ve kapalı spor salonları, her türlü eğitim ve öğretim kurumları, kahvehane, kıraathane, pastane, bezik ve briç salonları ile akaryakıt istasyonlarının mağaza ve lokantalarında alkollü içkilerin satışı yapılamaz.”

Her çeşit alkol ve alkollü içkinin televizyon, kablolu yayın, radyo ve kamu yayın araçları ile reklamının yapılmasının yasak olduğu 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu’nun 19. maddesi ile belirtilmişse de günümüzde internet ve gazeteler başta olmak üzere bilbord, afiş vb. yayın araçlarında alkollü içki reklamlarına sıkça rastlanmaktadır.

Konunun daha kolay anlaşılması adına öncelikle alkollü içkinin ve reklamın tanımına yer vermenin yerinde olacağı kanaatindeyim.

Alkolü içki: Hacmen % 0,5 ve daha fazla alkol içeren bira, şarap ve Türk Gıda Kodeksinde yer alan distile alkollü içkiler ile bu kodekste yer almamakla birlikte belirtilen sınırlama dahilinde alkol içeren diğer alkollü içecekleri, ifade etmektedir. (Alkol ve Alkollü İçkilerin İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in Tanımlar başlıklı 4. Maddesi)

Reklam: Hedef kitleyi belirli bir davranışta bulunmaya ikna etmek, belirli bir düşünceye yöneltmek, dikkatlerini bir ürüne, hizmete, markaya, fikir ya da kuruluşa çekmeye çalışmak; belirli bir ürün, hizmet veya marka ile ilgili bilgi vermek ya da daha fazla bilgi edinmeye yöneltmek; hedef kitlenin belirli bir ürün, hizmet veya markaya ilişkin görüş, davranış, tutum ya da izlenimlerini değiştirmelerini veya belirli bir görüş, davranış ya da tutumu benimsemelerini sağlamak; belirli bir ürünü, hizmeti ya da markayı, onu satın alma yahut kiralama ihtimali yüksek olan kitlelere tanıtmak, beğendirmek ve böylelikle onun denenmesini, hatırlanmasını, satılmasını, satın alınmasını ya da kiralanmasını temin etmek veya belirli bir kişi veya kuruluşa karşı olumlu kamuoyu oluşturmak; belirli bir konuya karşı kamuoyunun duyarlılığını artırmak, bir davayı ya da fikri yaymak amacıyla her türlü iletişim araçları yoluyla iletilen ya da iletişim araçlarından yer ya da süre satın alınarak yahut herhangi bir mülahazaya dayanılarak yayımlanan veya başka yollarla çoğaltılıp dağıtılan, postalanan, gönderilen yahut bulundurulan duyuruyu ifade etmektedir. (4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 17. Maddesi)

Yayın kavramı, basılmış veya bir madde üzerine kaydedilmiş eserlerin herkesin görebileceği ya da girebileceği yerlerde gösterilmesi, dağıtılması, dinletilmesi ve satılması olarak tanımlanabilir.

Yayın araçları ise yazılı yayınlar (gazete, dergi, ilan, afiş vb.), sesli yayınlar (plak, kaset, CD vb) ve görüntülü yayınlar (tv programları, videolar vb) olarak sınıflandırılabilir.

Yukarıda da belirtilmiş olduğu üzere 4250 sayılı kanunun 19. maddesinin 4. fıkrasında, alkol, bira ve şarap dahil her çeşit alkollü içkinin televizyon, kablolu yayın, radyo ve kamu yayın araçlarıyla reklamının yapılması ….. yasaktır ibaresine yer verilmiştir. Ancak söz konusu kanun maddesinde yer alan “kamu yayın araçları” ibaresinin tanımı yapılmamış ve bu ifadeden anlaşılması gerekenin kamuya ulaştırılmakta olan yayın araçları mı yoksa kamu tüzel kişiliğini haiz yayın araçları mı olduğu hususunda belirsizlik bulunmaktadır.

Bu hususa ilişkin olarak Danıştay 1. Dairesi 2003/129 E. – 2003/148 K. 04.11.2003 tarihli kararında, kamu yayın araçlarından anlaşılması gerekenin kamu tüzel kişiliğine ait yayın araçları olduğu bu nedenle gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerine ait gazete, dergi, sinema salonları, bilbordlar, internet, afiş vb yayın araçlarını kapsamadığı belirtilmektedir.

Danıştay vermiş olduğu bu karar ile kamu yayın araçları ibaresine açıklık getirmiş böylece gerçek kişilere veya özel hukuk tüzel kişilerine ait olan gazete, dergi, sinema salonları, bilbordlar, internet, afiş vb yayın araçlarında alkollü içki reklamlarının yapılmasına olanak sağlamıştır.

Yukarıda belirtilen yayın araçlarında yapılacak olan alkollü içki reklam ve tanıtımlarının ise alkollü içki tüketiminden kaynaklanan kamusal, toplumsal ve tıbbi herhangi bir zararlı etki oluşturmayacak içerikte, ürünün özelliklerini tanıtarak ve tüketiciyi doğru bilgilendirerek marka seçimini kolaylaştırmaya yönelik olması gerekir.

Ayrıca hangi yayın aracında yayınlanıyor olursa olsun alkollü içkilerin kullanılmasını teşvik edici ve özendirici kampanyalar düzenlenmesi ayrıca gençleri hedef alan ve sportif faaliyetler ile alkol kullanımını teşvik eden reklamların yapılması yasaklanmıştır. (Alkol ve Alkollü İçkilerin İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik m.19/f.2.) Söz konusu reklamlar 27264 sayılı Alkollü İçki Reklamlarında Uyulacak İlkeler Hakkında Tebliğde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ’de belirtilen esaslara ve alkol reklamlarına ilişkin Türk Reklam Mevzuatına uygun olmalıdır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.